Back to top

Ieder schilderij, plakkaat, artikel, foto of archiefstuk heeft een eigen verhaal. Soms is het verhaal groot, soms klein. De gemene deler is dat ieder stuk uniek is en zijn eigen geschiedenis heeft. In deze rubriek wordt zo’n uniek object uit WOII-zoekmachine oorlogsbronnen.nl uitgelicht. Deze aflevering: de dagboeken van Toby Vos. 

‘Het blauw-boek; Een onpersoonlijk dagboek van Toby Vos’, staat met paarsige inkt geschreven in het langwerpige kantoorboek. Ze was 26 jaar toen Vos in 1944 begon aan het beschrijven en vooral illustreren van haar ervaringen in de laatste oorlogsjaren (en daarna). Geboren in april 1918 en dus in de bloei van haar leven toen de oorlog begon, was ze actief in het verzet. Vos was koerier bij de Paroolgroep en werkte mee aan de vervalsing van persoonsbewijzen.  

Al schrijvend en tekenend in haar woning aan de Rozenstraat 56 in Amsterdam geeft ze de lezer van haar dagboek een intieme inkijk in haar leven. De soms paginagrote schilderijtjes zijn prachtig in kleur en detail. Soms humoristisch van aard, in de vorm van korte strips. Maar ook confronterend, hoe Vos met een kleine tekening de hongerwinter dichtbij de lezer brengt.

Haar beschrijvingen geven ook een beeld van een dagelijkse gang van zaken. Zo heeft Vos als jonge vrouw aandacht voor mannen, het uiterlijk, kinderen en (verjaardags)feestjes. “Mijn verloofde is geen verrassend mens. Na veel gestruisvogel heb ik dit berustend vastgesteld”, schrijft ze bijvoorbeeld met humoristische ondertoon. Terugkerend 'element van alledag' in de tekeningen is een groot rood kussen, soms gedrapeerd in een stoel en dan weer over de rand van het raamkozijn.

Vos studeerde voor de oorlog aan het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs Amsterdam (later Gerrit Rietveld Academie). Ze werkte in de oorlog onder meer aan twee delen van de door De Bijenkorf uitgegeven Kabouterboekjes-reeks. Na de oorlog illustreerde ze kinderboeken en maakte ze strips voor jong en oud. De twee dagboeken Toby Vos zijn onderdeel van de collectie van Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis. De egodocumenten zijn gedigitaliseerd in het kader van het project ‘Erfgoed van de oorlog’ van het ministerie van VWS.

De portal Oorlogsbronnen.nl bevat honderden dagboeken uit de oorlog. Klik hier om ze te bekijken. En zie hier de dagboeken van Toby Vos via het Geheugen van Nederland.